Szybenik

Zwiedzając chorwackie wybrzeże trudno jest się czasem zdecydować, co koniecznie trzeba zobaczyć, a co, z braku czasu na przykład, można ostatecznie pominąć. Położony w środkowej Dalmacji Szybenik jest jednym z tych obowiązkowych punktów na trasie każdego turysty. Pnące się ku górze, wąskie i brukowane uliczki, majestatyczna twierdza św. Anny na szczycie wzgórza, a przede wszystkim prawdziwa perełka architektoniczna- Katedra św. Jakuba, zaspokoją potrzebę doznań estetycznych nawet najbardziej wymagających podróżników.

Szybenik usytuowany jest nad ujściem rzeki Krka do Morza Adriatyckiego. Większa część miasta rozpościera się na wzgórzu, które zwieńczone jest majestatyczną twierdzą św. Anny. Pierwotne ślady osadnictwa na terenie Szybeniku pochodzą jeszcze z czasów neolitu. Pierwsza trwała osada powstała tu jednak dopiero we wczesnym średniowieczu. Założyli ją ok. VII w. Chorwaci, a nie, tak jak w przypadku innych miast wschodniego wybrzeża Adriatyku, Ilirowie, Grecy czy Rzymianie. Przyjmuje się więc, że Szybenik jest najstarszym, rodzimym miastem Chorwatów na chorwackim wybrzeżu. Gród obronny powstał tu najprawdopodobniej ok. X w., natomiast w roku 1066 w statucie króla Petara Kresimira IV pojawiła się pierwsza oficjalna wzmianka o Szybeniku. Pomiędzy XII a XIV w. w regionie Adriatyku o wpływy rywalizowały cztery ówczesne potęgi: Bizancjum, Republika Wenecka, Królestwo Węgier i Królestwo Bośni, co znacznie wpłynęło na dzieje i rozwój Szybeniku. Przez kilka stuleci miasto stale zmieniało władców. Mimo to w 1167 r. węgierski król Stefan III nadał Szybenikowi prawa miejskie, a w 1298 r. została w nim ustanowiona diecezja. Z początkiem XV w. miasto dostało się pod panowanie Wenecjan, a sytuacja ta utrzymała się do końca XVIII w. Mimo początkowej wrogości, jaką ludność Szybeniku żywiła w stosunku do włoskiego najeźdźcy, samo miasto ostatecznie bardzo na tym skorzystało. Przede wszystkim oparło się ono dzięki Wenecjanom Turkom Osmańskim. Wenecjanie zbudowali w Szybeniku potężne fortece, na wzgórzu stanęła twierdza św. Anny, u ujścia kanału św. Antego twierdza św. Mikołaja, a trochę dalej od centrum twierdza św. Jana i twierdza Subicevac. Ten wspaniały system obronny skutecznie uniemożliwił Turkom zainstalowania się w tej części wybrzeża adriatyckiego. Panowanie Wenecjan skończyło się ostatecznie w 1797 r., gdy Szybenik, wskutek wojen napoleońskich, dostał się najpierw w ręce Francuzów a potem Habsburgów. Ponad stuletnia obecność Austriaków nad Adriatykiem była niezwykle korzystna dla rozwoju cywilizacyjnego Szybeniku. To wtedy miasto połączone zostało siecią kolejową z innymi regionami Dalmacji, wtedy też w Szybeniku powstał system kanalizacyjny, szpital, a nawet teatr. Po I wonie światowej miasto zostało włączone w skład nowego tworu państwowego – Królestwa Serbów, Chorwatów i Słoweńców (późniejszego Królestwa Jugosławii). Po II wojnie światowej Szybenik znalazł się w Socjalistycznej Federalnej Republice Jugosławii, a od 1991 r. należy on do Chorwacji. W czasie toczącej się w latach 1991 – 1995 wojnie w Chorwacji Szybenik był ostro ostrzeliwany przez oddziały serbskie. Na szczęście celem ataków były głównie ośrodki przemysłowe, toteż zabytkowe centrum miasta nie doznało poważniejszych zniszczeń.

Dziś Szybenik uporał się już z demonami przeszłości, tzn. wojny z lat 90. i stał się znów ważnym ośrodkiem turystycznym i kulturalnym na wschodnim brzegu Adriatyku. Największym skarbem miasta jest niewątpliwie Katedra św. Jakuba, wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturowego UNESCO. Wybudowana została w latach 1431 – 1536, a przy jej konstrukcji pracowało kilku architektów. Przygotowanie projektu świątyni Wenecjanie powierzyli wykształconemu we Włoszech, genialnemu architektowi Jurajowi Dalmatinacowi. To właśnie jemu zawdzięczamy wspaniałą konstrukcję kościoła z marmuru i kamienia ciosanego, łączonych techniką a secco, tzn. bez użycia spoiw. Dziś Katedra św. Jakuba jest największą tego typu budowlą sakralną na świecie. Co ciekawe, gdy po wojnie w Chorwacji architekci próbowali naprawić zniszczenia katedry, to nie potrafili oni zastosować tej unikalnej, starodawnej techniki łączenia kamieni i do uzupełnienia ubytków musieli oni użyć cementu. Zaprojektowana przez Dalmatinaca świątynia otrzymała styl gotycko – renesansowy. Sam mistrz na fryzie zdobiącym boczne apsydy umieścił 71 rzeźbionych głów. Są to najprawdopodobniej portrety ówczesnych mieszkańców Szybeniku, każda rzeźba jest inna, a przedstawiają one twarze raz to uśmiechnięte, raz ponure, z wąsami, brodą albo przeróżnymi nakryciami głowy. Jurajowi Dalmatinacowi zawdzięczamy jeszcze chrzcielnicę, transept i baptysterium. Po śmierci mistrza jego dzieło kontynuował uczeń – Nikola Firentinac. To właśnie on wzniósł 32 – metrową kopułę projektu Dalmatinaca i wzorowaną na florenckiej kopule wykonanej przez Brunelleschiego. Niemniej ciekawe od samej katedry jest też jej otoczenie. Po drugiej stronie Trg Republike Hrvatske stoi wspaniały, XVI – wieczny ratusz z arkadową loggią, wzorowaną na pałacach wzniesionych przy placu św. Marka w Wenecji. Przy katedrze znajdują się także zabytkowe budynki Pałacu Biskupiego i Pałacu Książęcego oraz Brama Morska i pomnik Juraja Dalmatinaca.

W Szybeniku koniecznie należy także zobaczyć imponujący system fortyfikacji, który oparł się silnym i często ponawianym atakom Turków Osmańskich. Twierdza św. Anny znajduje się na samym szczycie wzgórza, a została ona wybudowana na przełomie XVI i XVII w. Mimo, że jest ona częściową ruiną, to widok rozpościerający się z jej murów nie ma sobie równych. U ujścia kanału św. Antego do Adriatyku wznosi się natomiast imponująca, XVI - wieczna twierdza św. Mikołaja, projektu Michielea Sammichella (również budowniczego ratusza). Jest to jeden z najlepiej zachowanych obiektów obronnych na terenie Dalmacji. Oprócz tych dwóch budowli warto jeszcze zwrócić uwagę na twierdzę św. Jana i twierdzę Subicevaca.

Poza wspaniałymi dziełami architektury, tak świeckiej jak i obronnej, Szybenik zachwyca urodą poszczególnych kamieniczek i brukowanych, pnących się do góry uliczek. Pod względem założenia urbanistycznego Szybenik bardzo przypomina wiele włoskich miasteczek. Ulice raz idą stromo w górę, raz opadają, a odległości pomiędzy poszczególnymi kamienicami są czasem tak małe, że budynków po obu stronach można dotknąć rozpościerając ramiona. Nad samym morzem znajduje się elegancka promenada, otoczona z jednej strony rzędem drzewek mimozy, z drugiej natomiast palm. Przy promenadzie zlokalizowane zostały wyśmienite restauracje i kawiarnie. Tu także, w Pałacu Rektorów, dawnej siedzibie weneckiego namiestnika, mieści się muzeum miejskie. Można w nim zobaczyć eksponaty dotyczące historii miasta, a także przedmioty znalezione podczas badań archeologicznych i pochodzące jeszcze z czasów neolitu.

W Szybeniku odbywa się wiele imprez kulturalnych, tak o zasięgu lokalnym jak i ogólnokrajowym. Najbardziej popularny jest Międzynarodowy Festiwal Dzieci, na który przybywają grupy teatralne i zespoły muzyczne z wielu państw Europy.