Osijek

Żeby w pełni poznać uroki Chorwacji nie należy ograniczać się jedynie do jej strefy nadmorskiej. W głębi lądu, w obrębie historycznej krainy Slawonii, leży urocze miasto Osijek. W przeszłości władały nim potężne imperia – Rzymianie, Osmanowie i Habsburgowie. Dziś Osijek to najważniejszy na wschodzie Chorwacji ośrodek kulturalny i turystyczny.

Nazwa Osijek nawiązuje do lokalizacji miasta na podwyższonym wzgórzu nad rzeką Drawą, które chroniło je przed powodziami. „Osijek” pochodzi od chorwackiego słowa „oseka”, które oznacza „falę odpływową”. Położenie nad Drawą było zresztą kluczowe dla rozwoju miasta, rzeka ta bowiem stanowiła dogodny łącznik pomiędzy południem Europy a północnymi terenami dzisiejszych Bałkanów. Nic więc dziwnego, że to właśnie tu Rzymianie zdecydowali się utworzyć osadę wojskową o nazwie Mursa, a potem kolonię Aelia Mursa. Jej strategiczne znacznie dostrzegł przede wszystkim cesarz Hadrian, który zapoczątkował budowę potężnych fortyfikacji wokół miasta oraz solidnego, kamiennego mostu na Drawie. Mimo tych umocnień Mursa nie uniknęła jednak zniszczeń we wczesnym średniowieczu. Najdotkliwsze starty zadane zostały miastu podczas najazdu Hunów. Od tego czasu, czyli od poł. V w. aż do końca XII w., o rzymskiej Mursie słuch całkowicie zaginął. O miejscowości nie wspominał żaden wczesnośredniowieczny dokument. Wiadomo tylko, że w okolice dawnej kolonii rzymskiej napłynęli najpierw Chorwaci, a potem Węgrzy. To właśnie ci ostatni założyli w miejscu Mursy nowe miasto - Osijek. Jako własność feudalna było ono przekazywane kolejnym rodzinom magnackim, z których najpotężniejsza rodzina Korogyi władała miastem w latach 1353 – 1472. Osijek stał się znaczącym ośrodkiem handlowym, ale jego spokojny rozwój nie trwał długo. W 1526 r. miasto zrównali z ziemią Turcy Osmańscy, a następnie zaczęli oni w tym miejscu wznosić nową metropolię, w charakterystycznym dla siebie, orientalnym stylu. To właśnie tutaj, w poł. XVI w., Sulejman Wspaniały kazał zbudować długi na 8 kilometrów drewniany most, łączący Osijek z Dardą. Obiekt powstał w zaledwie 17 dni, do jego budowy zostało zaangażowanych blisko 25 tys. osób i był przez współczesnych uznawany za ósmy cud świata. Za dynastii Osmańskiej Osijek znów znacząco się rozwinął i stał się głównym ośrodkiem handlowym na szlaku łączącym  wschód z południem Europy. Turcy pozostali jednak nad Drawą tylko do 1687 r., kiedy zostali wyparci przez Habsburgów. Wydarzenie to zapoczątkowało zupełnie nowy etap w historii miasta. Austriacy zbudowali najpierw nową twierdzę w stylu barokowym, a potem założyli jeszcze Górne Miasto i Dolne Miasto. Z początku wszystkie te trzy ośrodki funkcjonowały odrębnie od siebie. Połączyły się dopiero w 1809 r. i jako jeden organizm miejski utworzyły Królewskie Wolne Miasto. W zmienionych warunkach Osijek znów wspaniale się rozwijał, a w pewnym momencie był nawet największym miastem na terenie Chorwacji. Na rozwój tej slawońskiej metropolii duży wpływ miały nowinki kulturalne i społeczno ekonomiczne przenikające na Półwysep Bałkański z austrowęgierskich stolic: Wiednia i Budy. Na przełomie XIX i XX w., a także w czasie obu wojen światowych, Osijek stracił trochę na znaczeniu, nadal jednak pozostał najważniejszym ośrodkiem gospodarczym i kulturalnym wschodniej Chorwacji.

Odwiedzający Chorwację turyści udają się zazwyczaj na wybrzeże dalmatyńskie. Osijek jest ważnym ośrodkiem turystycznym, ale dotychczas odwiedzali go głównie Chorwaci. Miasto na pewno musi popracować nad promocją, bo ma niemało do zaoferowania. Niezwykle piękne jest przede wszystkim Stare Miasto (nadal potocznie zwane Twierdzą). To ono przez długi czas stanowiło centrum slawońskiej metropolii i strzegło przeprawy przez Drawę. Osijek szczęśliwie uniknął większych zniszczeń podczas obu wojen światowych i wojny z Serbią na początku lat 90., dzięki czemu Stare Miasto zachowało swój oryginalny, barokowy wygląd. Przy rynku warto zwrócić uwagę na XVIII - -wieczny ratusz i urokliwe kamieniczki z trójkątnymi szczytami. Na terenie Górnego Miasta stoi natomiast okazała Konkatedra św. Apostołów Piotra i Pawła. Jest to budowla neogotycka, wzniesiona w latach 1894 – 1898. Dzwonnica świątyni liczy 94 m wysokości i pod tym względem ustępuje w Chorwacji jedynie katedrze Wniebowzięcia NMP w Zagrzebiu. Z innych budowli sakralnych w Osijeku warto jeszcze zwrócić uwagę na XVIII-wieczne kościoły św. Jakuba (z klasztorem kapucynów), św. Krzyża (z klasztorem franciszkanów) oraz św. Michała.  Niezwykle cennym miejscem jest ponadto Muzeum Slawonii. Zostało ono założone w 1877 r., a od 1946 r. mieści się ono w budynku dawnego Magistratu., wzniesionym prze Habsburgów z początkiem XVIII w. Najcenniejsze kolekcje w muzeum obejmują eksponaty pochodzące z czasów rzymskiej kolonii Mursy oraz zbiory numizmatyczne. Warto także dodać, że tutejsza biblioteka muzealna liczy blisko 70 tys. pozycji.

Poza niezwykle ciekawą architekturą sakralną i świecką Osijek znany jest jeszcze z jednego powodu. Otóż miasto posiada nieoficjalny tytuł gastronomicznej stolicy kraju. W restauracjach serwowane są tradycyjne, slawońskie potrawy, takie jak kulen – rodzaj pikantnej, wieprzowej kiełbasy oraz pikantny gulasz rybny. Poza tym warto przybyć do Osijeku na któryś z licznie organizowanych tu festiwali. Bodaj najbardziej znanym jest Festiwal Gry na Tamburach, odbywający się w maju. Warto też odwiedzić miasto w miesiącach letnich, gdy mają tu miejsce Letnie Noce w Osijeku.

Na koniec – ciekawostka. Otóż w Osijeku znajduje się i nadal funkcjonuje najstarszy tramwaj w południowo – wschodniej Europie. Pierwszy tramwaj konny pojawił się tu 1883 r., natomiast pierwszy elektryczny w 1929 r. Do dziś zachował się jeden zabytkowy wagon, który po przejściu odpowiedniego remontu został ponownie udostępniony mieszkańcom. Również motorniczy tego tramwaju jest ubrany w oryginalny mundur z lat 20 i 30 XX w.